• Kerst in Finland

GaSamen

Kerst in Finland

Kerstmis in Finland

Kerstmis is heel belangrijk voor de mensen in het Noorden. Na de lange, donkere en vaak erg natte herfst, komt Kerstmis als keerpunt van het jaar. Het licht overwint langzaam maar zeker de duisternis. Tijd om te feesten dus!

In Finland is de aanloop naar Kerstmis een gezellige bedoening. Voor de Kerk begint de kerstperiode op de eerste zondag van de advent, maar de Finnen starten al veel eerder met de voorbereidingen voor Kerstmis. In oktober reeds doen talrijke verenigingen alles om in kerststemming te komen. De vrouwenorganisaties bijten gewoonlijk de spits af met de voorbereidingen voor hun kerstbazaars. Naar oude Finse gewoonte komen hun leden in de herfst samen, meestal om kerstversieringen te maken. Deze avondjes zijn eigenlijk al de eerste kerstfeestjes, in het Fins bekend onder de charmante naam `Pikkujoulu`-`kleine Kerst`-, want ze hebben steeds een of ander kerstprogramma met voordrachten, muziek en lekkernijen die typisch zijn voor deze tijd van het jaar.

Deze Finse traditie stamt uit de jaren 1920. Elke baas van een bedrijf; groot of klein, organiseert zo`n feestje voor zijn personeel. Elke vereniging heeft trouwens een eigen `Pikkujoulu`. Ook gemeenteraadsleden kunnen dan hun onderlinge politieke meningsverschillen even vergeten en samen een gezellige avond doorbrengen. Zij voeren soms zelfs een wintersprookje, een toneelstukje of een sketch op om hun medewerkers te vermaken.

De eerste adventszondag luidt officieel de kerstperiode in. In de kerken weergalmt Voglers `Hosanna` en stromen de mensen toe om te luisteren. In het hele land worden `s avonds adventsconcerten gehouden en de stadscentra baden in het licht van de kerstlampjes in de etalages en kantoren. Pietarsaari, een stad aan de westkust van Finland, heeft al sinds 1840 een speciale kerststraat (Storgatan).

Sint-Lucia
Op 13 december vieren de Zweedstalige scholen en families in Finland Sint-Lucia, oorspronkelijk een Zweedse traditie die sinds begin 1920 ook in Finland gevierd wordt. Het feest van Sint-Lucia valt op de kortste dag van het jaar. Dit verklaart waarom Lucia, koningin van het licht, in het Noorden zo geliefd is. `Finlands nationale Lucia` wordt via een openbare stemming uit tien tienermeisjes verkozen. De verkiezing is gekoppeld aan een liefdadigheidscampagne voor Folkhälsan, een gezondheidsorganisatie die met het ingezamelde geld talrijke volksgezondheidsprogramma`s kan organiseren.  
 
De kerstboom en de sauna op kerstavond
Geleidelijk aan komt de adventsversiering te voorschijn. Kinderen hangen hun adventskalender op en thuis beginnen de Finnen de dagen tot Kerstmis af te tellen met behulp van adventskaarsen. Op de eerste zondag steken ze de eerste kaars aan, op de tweede zondag zowel de eerste als de tweede, en zo verder tot de vierde kaars, op de vierde zondag. Zo krijgt men een rij kaarsen van klein naar groot. Dit gebruik is uit Zweden en Duitsland afkomstig en is in de jaren 1930 in Finland overgenomen. Tijdens de kerstperiode versturen de Finnen kerstkaartjes, kopen of maken ze kerstversiering en bereiden ze lang van tevoren kerstgerechten.

Op de laatste zondag voor Kerstmis zorgen de Finnen voor een kerstboom, die ze pas één dag voor kerstavond binnenbrengen. Ze zetten hem met zijn mooiste kant naar het midden van de woonkamer en versieren hem. Ze hangen er graag slingers in met vlaggetjes van alle landen, een symbool van de vriendschap tussen de volkeren, en steken de kaarsjes of lichtjes in de kerstboom aan. Een andere kerstversiering is de `himmeli`, een geometrisch mobiel van stro, waarvan het vervaardigen heel wat behendigheid vergt. Maar ze hebben nog tal van andere versieringen. Ze denken ook aan de dieren. Bijna iedereen hangt buiten voor de vogels een paar haverbundels op.

Ook de sauna is niet weg te denken uit het Finse kerstfeest. Iedereen die op kerstavond naar het Finse platteland afreist, kan boven bijna elk saunahuisje een rookpluim zien opstijgen. 
 
Kerstavond
Niet kerstdag zelf, maar kerstavond is de belangrijkste feestdag. Gezinnen komen dan samen en kinderen die al uit huis zijn, trachten kerstavond met hun ouders door te brengen. 24 december is in feite nog gedeeltelijk een werkdag: de winkels zijn `s ochtends open. Zo kunnen de mensen op de valreep nog cadeautjes en gerief voor de kersttafel kopen.

Stipt om twaalf uur `s middags wordt in Turku, de vroegere hoofdstad van Finland, de `kerstvrede` afgekondigd, samen met aanmaningen en wensen die nog uit de Middeleeuwen stammen. De meeste Finnen volgen deze plechtigheid, die het begin van het feest inluidt, via radio of televisie. Op dat tijdstip komen bij de meeste gezinnen de eerste kerstgerechten op tafel.

Tegen zonsondergang begeven de Finnen zich naar het kerkhof, waar vaak rond 5 uur `s avonds een dienst wordt gehouden. Op de graven van dierbare overledenen zetten ze kaarsjes, soms met een bloemenkrans of een dennentakje. Een Fins kerkhof op kerstavond is adembenemend: duizenden kaarsjes die de sneeuw doen oplichten, een beeld dat buitenlandse toeristen nooit vergeten.

`Joulupukki`: de Finse kerstman
Eenmaal weer thuis, wachten de gezinnen vol spanning op de komst van de kerstman. De Finse kerstman is een meer aardse tegenhanger van Sinterklaas en woont op de `Korvatunturi`, een ronde berg in Oost-Lapland. (De Finse radio heeft hem daar in 1927 neergezet en sindsdien heeft hij er zijn hoofdkwartier.) In tegenstelling tot de meeste andere landen, komt de kerstman op kerstavond persoonlijk op bezoek. Meestal verkleedt de vader zich als kerstman, maar het kan ook een buurman of familielid zijn.

De kinderen verkleden zich als kaboutertjes, de kleine helpertjes van de kerstman, met rode kousen, een lange rode cape, een rode puntmuts en een grijs katoenen pakje, ook weer met rood versierd. De kerstman brengt gewoonlijk een grote mand vol cadeautjes mee en vraagt bij zijn komst: `Zijn hier brave kinderen`?, en de kinderen roepen dan luid in koor `ja`!

Daarna zingen ze liedjes en maken soms zelfs een rondedansje met hem. De kerstman vertelt over zijn lange reis, helemaal uit Lapland. Hij heeft geen tijd om lang te blijven. Zodra de kinderen en volwassenen hun laatste liedje hebben gezongen, neemt hij zijn stok en schuifelt weg in zijn vilten laarzen en pelsmantel. Zijn helpertjes blijven achter om de cadeautjes uit te delen. De kerstcadeautjes, een gebruik ontstaan aan het begin van de negentiende eeuw, werden vaak gemaakt door de schenkers zelf en waren meestal kleding of voedingsmiddelen. Aan het begin van de twintigste eeuw werden commerciële cadeautjes populair in heel het land. De laatste jaren hebben zelfgemaakte geschenken weer de bovenhand genomen.

Pas na dit hoogtepunt van het kerstprogramma wordt de hoofdmaaltijd opgediend. Op tafel verschijnen dan de fijnste gerechten uit moeders keuken.

Kerstdag
Kerstdag, in de meeste landen het hoogtepunt van de Kerstvakantie, komt in Finland bijna als een anticlimax. Het is traditioneel een dag van rust, waarop men vroeger enkel de kerkdienst bijwoonde. Ook nu nog lopen de kerken op kerstdag vol, zelfs al begint de dienst vaak om zes uur `s morgens. Veel mensen verkiezen echter de dienst thuis op televisie te volgen. Tegenwoordig brengen de Finnen eerste kerstdag met familie en vrienden door.

Tweede kerstdag, in Finland `Tapaninpäivä` of Sint-Stefaan genoemd, is ook een vrije dag. Vroeger maakten de mensen ritjes met de slee, maar tegenwoordig zijn er niet zoveel paarden meer en vieren ze `Tapaninpäivä` op feestjes thuis of op Sint-Stefaansbals in restaurants.

Oud en Nieuw
Met Oud en Nieuw wordt Kerstmis nog eens overgedaan en verschijnen dezelfde gerechten op tafel. Maar Oudejaar is ook een dag vol magie! Wat er het komende jaar zal gebeuren, kunnen de Finnen op verschillende manieren voorspellen: kopjes oplichten waaronder bepaalde voorwerpen verborgen liggen, of tinnen hoefijzertjes smelten en in een emmer met koud water gooien; de grillige vormen die dan ontstaan, houden ze tegen de muur en uit de schaduwen lezen ze de toekomst af. Kersttijd eindigt met driekoningenavond.

Kerstmis is een gezinsfeest, of liever een feest voor de kinderen en een tijd waarin je je weer herinnert wat je de rest van het jaar bijna vergeten bent: andere mensen, je verre familie, tradities en het idee van vrede op aarde en geluk voor alle mensen.

De Finse kersttafel
Kerstmis is in Finland het feest met de meeste tradities. Het is een feest voor het gezin, de naaste familie, alleenstaande vrienden en vooral voor de kinderen. Elk jaar verschijnen dezelfde oude, vertrouwde gerechten op de kersttafel. Vermaard zijn de Finse ovenschotels, die gemakkelijk al een paar dagen van tevoren kunnen worden voorbereid.

Bron: finlandsite.nl